ସିଧାସଳଖ ମୁଖ୍ୟ ଶାସନ ସଚିବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ କମିଟିକୁ ଯିବ ପ୍ରସ୍ତାବ
ଭୁବନେଶ୍ୱର: ରାଜ୍ୟର ସହରାଞ୍ଚଳରେ ପବ୍ଲିକ-ପ୍ରାଇଭେଟ ପାର୍ଟନରସିପ୍ (PPP) ପ୍ରକଳ୍ପର ପ୍ରସ୍ତାବ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅଧିକ ସରଳ ଓ ଦ୍ରୁତ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ତରକୁ ହଟାଇଛନ୍ତି। ଗୃହ ଓ ନଗର ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗ ଅଧୀନରେ ୨୦୧୨ ମସିହାରୁ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଡିପାର୍ଟମେଣ୍ଟ ଲେଭେଲ୍ ମନିଟରିଂ କମିଟି (DLMC)କୁ ସରକାର ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି।
ସରକାରଙ୍କ ମତରେ, Ease of Doing Business (EoDB) ସଂସ୍କାରକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା, ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସରଳ କରିବା ଏବଂ ଅନାବଶ୍ୟକ ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ତରକୁ ହଟାଇବା ପାଇଁ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା PPP ପ୍ରକଳ୍ପ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦାଖଲ ଓ ସମୀକ୍ଷା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଥିବା ଏକ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ତର ହଟିଯିବ।
ଏଣିକି DLMC ନୁହେଁ, ସିଧା ECI
ନୂଆ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ, ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା (ULB) ଏବଂ ଡେଭେଲପମେଣ୍ଟ ଅଥରିଟିରୁ ଆସୁଥିବା ସମସ୍ତ PPP ପ୍ରକଳ୍ପ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଉ DLMC ନିକଟରେ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୀକ୍ଷା ପାଇଁ ରଖାଯିବ ନାହିଁ। ପ୍ରସ୍ତାବଗୁଡ଼ିକୁ ସିଧାସଳଖ ମୁଖ୍ୟ ଶାସନ ସଚିବଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଥିବା Empowered Committee on Infrastructure (ECI) ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯିବ। ଏଥିପାଇଁ DLMC ମାଧ୍ୟମରେ ଆଉ ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ସମୀକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକ ହେବ ନାହିଁ।
ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, PPP ପ୍ରକଳ୍ପର ପ୍ରସ୍ତାବ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଏକ ‘ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍କ୍ରିନିଂ ସ୍ତର’ ହଟିଲା। ଫଳରେ ଫାଇଲ୍ ଚଳାଚଳ, ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୀକ୍ଷା ଏବଂ ଏକ ସ୍ତରରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ତରକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ପଠାଇବାରେ ଲାଗୁଥିବା ସମୟ କମିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ତେବେ ପ୍ରକୃତରେ କେତେ ସମୟ ସଞ୍ଚୟ ହେବ, ତାହା ନୂଆ ବ୍ୟବସ୍ଥାର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ପରେ ହିଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।
୨୦୧୨ରେ ଗଠନ ହୋଇଥିଲା DLMC
୨୦୧୨ ମେ ୧୮ରେ ଜାରି ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ରାଜ୍ୟର Urban Local Bodiesରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଥିବା PPP ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ସମୀକ୍ଷା, ମନିଟରିଂ ଓ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ପାଇଁ DLMC ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା। କମିଟିକୁ ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ Single-Window Mechanism ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ଅଗ୍ରଗତି ସମୀକ୍ଷା କରିବା, କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ସମୟରେ ଦେଖାଦେଉଥିବା ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥଳେ ସଂଶୋଧନମୂଳକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁପାରିସ କରିବା DLMCର ମୁଖ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଥିଲା।
କେଉଁମାନେ ଥିଲେ DLMCରେ?
୨୦୧୨ର ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଅନୁସାରେ, ଗୃହ ଓ ନଗର ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗର ପ୍ରମୁଖ ସଚିବ/କମିଶନର-ତଥା-ସଚିବ DLMCର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ। ଏଥିରେ ବିଡିଏର ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ, ଗୃହ ଓ ନଗର ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗର ଅଧିକାରୀ, ଯୋଜନା ଓ ସଂଯୋଜନ ବିଭାଗର PPP ସେଲ୍, ଅର୍ଥ ବିଭାଗ ଓ ଆଇନ ବିଭାଗର ପ୍ରତିନିଧି ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ରହିଥିଲେ। ପ୍ରକଳ୍ପ ସମ୍ପର୍କିତ ଦାୟିତ୍ୱ ଥିବା ଅଧିକାରୀ ସଦସ୍ୟ-ଆବାହକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ଅର୍ଥାତ୍, ପୁରୁଣା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ PPP ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ପ୍ରଶାସନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସହ ଆର୍ଥିକ, ଆଇନଗତ ଓ ଯୋଜନା ସମ୍ପର୍କିତ ଦିଗରୁ ମଧ୍ୟ ସମୀକ୍ଷା କରାଯାଉଥିଲା।
ସରକାରଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ କେବଳ ଏକ କମିଟି ଭଙ୍ଗ କରିବା ଭାବେ ଦେଖିବା ଅପେକ୍ଷା, PPP ପ୍ରକଳ୍ପର ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପୁନର୍ଗଠନ କରିବାର ପଦକ୍ଷେପ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ହେବ। ସରକାର ନୂଆ କମିଟି ଗଠନ କରିନାହାନ୍ତି; ବରଂ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଏକ ସ୍ତରକୁ ହଟାଇ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ସିଧା ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ECIକୁ ନେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି।
ସରକାରଙ୍କ ବିଜ୍ଞପ୍ତିରେ ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ EoDB ସଂସ୍କାର, process flowର ସରଳୀକରଣ ଏବଂ redundant procedural layers ହଟାଇବା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ଅର୍ଥାତ୍, ଅନାବଶ୍ୟକ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ତରର ସମୀକ୍ଷା ପରିବର୍ତ୍ତେ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ସିଧା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ ସକ୍ଷମ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ କମିଟି ନିକଟକୁ ନେବା ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।
ନିଷ୍ପତ୍ତିର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଭାବ
ପ୍ରଥମତଃ, ପ୍ରକ୍ରିୟା ସରଳ ହେବ। ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ତର କମିବାରୁ PPP ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ରାସ୍ତା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହେବ। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାରେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତତା ଆସିପାରେ। ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଉ DLMCରେ ପ୍ରାଥମିକ ସମୀକ୍ଷା ପାଇଁ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ସିଧା ECIକୁ ଯିବା ଫଳରେ ଉଚ୍ଚସ୍ତରରେ ଶୀଘ୍ର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ସୁଯୋଗ ବଢ଼ିପାରେ। ତୃତୀୟତଃ, ନିବେଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ। PPP ପ୍ରକଳ୍ପରେ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ସହ ବେସରକାରୀ ଭାଗୀଦାରଙ୍କ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୃକ୍ତି ରହେ। ତେଣୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଅନୁମୋଦନରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ବିଳମ୍ବ ନ ହେବା EoDB ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଚତୁର୍ଥତଃ, ଦାୟିତ୍ୱ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚସ୍ତରରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହେବ। DLMC ଭଙ୍ଗ ପରେ PPP ପ୍ରସ୍ତାବ ସିଧା ମୁଖ୍ୟ ଶାସନ ସଚିବଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାଧୀନ ECI ସମ୍ମୁଖରେ ରଖାଯିବ। ତେଣୁ ପ୍ରକଳ୍ପ ସମ୍ପର୍କିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଉଚ୍ଚସ୍ତରରେ ନିଆଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଛି।
ତେବେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ମଧ୍ୟ ରହିବ
ପ୍ରକ୍ରିୟା ସରଳ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସକାରାତ୍ମକ ପଦକ୍ଷେପ। କିନ୍ତୁ ଏହା ସହିତ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ଆର୍ଥିକ, ଆଇନଗତ ଓ ପ୍ରାଯୁକ୍ତିକ ଯାଞ୍ଚ ଯେପରି ଦୁର୍ବଳ ନ ହୁଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ପୁରୁଣା DLMCରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗର ପ୍ରତିନିଧି ଥିବାରୁ ଏକାଧିକ ଦିଗରୁ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ସମୀକ୍ଷା କରାଯାଉଥିଲା। ଏବେ ସେହି ଯାଞ୍ଚ କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଓ କେଉଁ ସ୍ତରରେ ହେବ, ତାହା ନୂଆ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ହେବ।
ତେଣୁ ‘ଏକ ସ୍ତର କମାଇବା’ ସହ ‘ଯାଞ୍ଚର ଗୁଣବତ୍ତା’ ରକ୍ଷା କରିବା ହେବ ଏହି ସଂସ୍କାରର ମୁଖ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା। ଯଦି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସରଳ ହେବା ସହ ଯାଞ୍ଚ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ସୁଦୃଢ଼ ରହେ, ତେବେ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ PPP ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ।
୧୪ ବର୍ଷ ପରେ ବଦଳିଲା ବ୍ୟବସ୍ଥା
୨୦୧୨ରେ PPP ପ୍ରକଳ୍ପର ମନିଟରିଂ ଓ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ ପାଇଁ ଗଠିତ DLMC ପ୍ରାୟ ୧୪ ବର୍ଷ ପରେ ଏବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହରାଇଛି। ସେତେବେଳେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ମନେ କରାଯାଇଥିଲା, ବର୍ତ୍ତମାନ EoDB ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସରଳୀକରଣର ଆବଶ୍ୟକତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ତାହାକୁ ପୁନର୍ବିଚାର କରାଯାଇଛି।
